Một cuộc điều tra pháp y tại Úc đang xem xét cái chết của người có ảnh hưởng về sức khỏe tại Melbourne, Stacey Warnecke, sau ca sinh tự nhiên tại nhà không có sự hỗ trợ y tế vào tháng 9 năm ngoái. Khoảng 25 phút sau khi sinh con trai Axel, cô bị băng huyết sau sinh và ngừng tim do không được cấp cứu kịp thời.

Câu chuyện đặt ra câu hỏi: Điều gì thúc đẩy phụ nữ lựa chọn hình thức sinh nở đầy rủi ro này? Các nhà nghiên cứu tại Đại học Tây Sydney đã dành hơn một thập kỷ để tìm lời giải.

Sinh tự nhiên (Freebirth) là gì?

Sinh tự nhiên là khi phụ nữ chọn sinh con (thường tại nhà) mà không có sự tham gia của nhân viên y tế đã đăng ký như nữ hộ sinh hay bác sĩ. Hình thức này khác với sinh tại nhà có sự hỗ trợ của nữ hộ sinh chuyên nghiệp. Trong nhiều trường hợp, phụ nữ thuê các nhân viên không được cấp phép như "birth keeper" hoặc doula để hỗ trợ.

Các nhân viên này thiếu đào tạo chính quy, thiết bị y tế và kỹ năng để phát hiện hoặc xử lý biến chứng. Nghiên cứu chỉ ra rằng họ thường thực hiện các đánh giá lâm sàng như đo nhịp tim thai, nhưng không thể thay thế vai trò của chuyên gia y tế.

Rủi ro và thiếu dữ liệu thống kê

Sinh tự nhiên tiềm ẩn nhiều rủi ro: băng huyết sau sinh, trẻ sơ sinh cần hồi sức hoặc các cấp cứu khác – những tình huống đòi hỏi kỹ năng chuyên môn và chuyển viện kịp thời. Tại Australia, sinh tại nhà với nữ hộ sinh đã đăng ký có hồ sơ an toàn tốt, với hơn 20 dịch vụ được công quỹ hỗ trợ.

Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu so sánh đầy đủ về rủi ro thống kê của sinh tự nhiên so với các hình thức khác, vì thông tin này không được thu thập đồng bộ. Số lượng các phán quyết pháp y và báo cáo truyền thông về tai biến từ sinh tự nhiên trong những năm gần đây đang gây quan ngại.

Vì sao phụ nữ chọn sinh tự nhiên?

Các nhà nghiên cứu đã xác định một số yếu tố chính:

• Tiền sử sinh nở tiêu cực: Là động lực hàng đầu. Phụ nữ từng trải qua sang chấn, lạm dụng y tế hoặc thủ thuật không được sự đồng ý trong lần sinh trước thường tìm cách tránh lặp lại trải nghiệm đó.

• Hạn chế trong tiếp cận dịch vụ: Không thể chi trả chi phí nữ hộ sinh tại nhà, hoặc bị từ chối sinh tại nhà vì được đánh giá là rủi ro cao.

• Trải nghiệm sinh nở thuận lợi trước đó: Một số phụ nữ từng có ca sinh diễn ra nhanh chóng và suôn sẻ, khiến họ đánh giá thấp rủi ro.

Theo phân tích 1.213 đơn gửi đến Ủy ban Điều tra Sang chấn Sinh nở NSW (2024), hơn 75% sang chấn được báo cáo đến từ sự thiếu tôn trọng, lạm dụng hoặc chăm sóc y tế không có sự đồng thuận.

Giải pháp từ hệ thống y tế

Một bản án quan trọng tại Victoria vào tháng 3/2026 đã làm rõ ranh giới pháp lý của chăm sóc sản khoa. Bệnh viện Bendigo Health bị phạt 275.000 AUD vì ép sản phụ đồng ý kiểm tra âm đạo khi chưa có sự đồng ý tự nguyện – trái với kế hoạch sinh nở của sản phụ.

Phán quyết này cùng với cuộc điều tra sang chấn sinh nở tại NSW năm 2024 đánh dấu sự thay đổi trong cách tôn trọng quyền tự chủ và sự lựa chọn có hiểu biết của phụ nữ.

Theo nhóm nghiên cứu, để giảm tỷ lệ sinh tự nhiên, hệ thống bảo vệ bà mẹ cần:

• Nhân rộng các trung tâm sinh nở và mở rộng dịch vụ sinh tại nhà với chi phí hợp lý.
• Đào tạo nhân viên y tế về đồng thuận và chăm sóc dựa trên sang chấn (trauma-informed care).
• Giảm tỷ lệ can thiệp y tế không cần thiết trong sinh nở, vốn đang gây sang chấn và sợ hãi.

Như nhóm nghiên cứu kết luận, việc nhân văn hóa dịch vụ chăm sóc sức khỏe và lắng nghe tiếng nói của sản phụ chính là chìa khóa để bảo vệ an toàn cho cả mẹ và bé./.

Nguồn:

• Dahlen, H. (2026, June 18). What drives women to choose a freebirth? Research explains. Yahoo News Australia / The Conversation. (Được tái bản và chuyển thể từ The Conversation)

• Nghiên cứu nhóm tác giả tại Đại học Tây Sydney (Western Sydney University), giai đoạn 2016–2026.

• Kết quả điều tra sang chấn sinh nở NSW (2024) và phán quyết Bendigo Health, Victoria (2026).